Hüseyin Kurt
Hüseyin Kurt
Giriş Tarihi : 19-11-2016 11:51

FINDIKTA OYNANAN OYUNLAR

Fındık, uzun zamandır aklımda olan ama bir türlü fırsat bulamadığım bir konu! Fındık ile ilgili az bilinen veya bilinmeyen bazı konuları birlikte inceleyelim;

***

Dünyada en çok fındık sırasıyla; Türkiye, İtalya, ABD, Azerbaycan, Gürcistan, İspanya gibi ülkelerde yetiştiriliyor.

İlginçtir; dünyada fındık alımının %91’i Avrupa ülkeleri tarafından yapılmakta!

Bu alımın %80`i de çikolata ve şekerleme sanayinde hammadde olarak kullanılmakta.

Dünyada fındık ihracatının son 5 yıllık ortalaması 621 bin ton ve bunun %80’i Türkiye tarafından gerçekleştiriliyor.

Başka bir ilginçlik daha var; Fındık üretimi olmamasına rağmen dünyaya fındık satan Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika ve İsviçre gibi ülkeler!..

Yani bizden alıp diğer dünya pazarlarına satıyorlar (re-export)

Dünya’da en çok fındık alan ülkeler ise; İtalya, Almanya, Fransa, Rusya, Belçika, Avusturya ve İsviçre

Bu ülkelerin ortak özelliği çikolata ve şekerleme sektöründe lider ülkeler olmaları. Bunu gıda sektöründe fındığın alternatifi olan bademin de en büyük alıcıları olduklarından doğrulayabiliyoruz.

Dünyada fındık verimi ilgili de ilginç veriler var;

Türkiye'nin fındık verim ortalamasının dekara 94 kg olmasına rağmen, ABD'de dekara ortalama verim 444 kg. Yani bizim 4 katımızdan daha fazla…

Diğer bazı ülkelerde verimde bizden çok iyi;

Yunanistan’da 325 kgGürcistan'da 249 kgİtalya'da 187 kgİspanya'da 129 kg dekara verim alınabilmektedir.

***

Gelelim ülkemize;

Türkiye’de 39 ilde fındık üretiliyor fakat fındık üretimi için ruhsatlı üretim alanları en son “2014/7253 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı” ile 16 il ve 132 ilçe olarak sınırlandırıldı. Bu izin işi sizi yanıltmasın bu sadece desteklemeler konusunda önemli. Aslında fındık dikimi her yerde serbest(!)

400 bin aile, yaklaşık 2 milyon kişi geçimini doğrudan fındıktan sağlıyor!

Fındık üretimi yapanların eğitim durumları ise; Orta ve Doğu Karadeniz’de üreticilerin %61’i ilkokul, %12’si ortaokul, %16’sı lise, %7’si yüksekokul mezunu ve %3’ü okur-yazar. Bu bölgedekilerin %72’si nin tarım dışında geliri var.

Durum Batı Karadeniz’de biraz daha farklı; üreticilerin %87’si ilkokul, %6’sı ortaokul, %5’i lise mezunu ve %2’si okur-yazar. Bu bölgedekilerin ise ancak %43’ü nün tarım dışı bir geliri var.

Her 4-5 üreticiden 1’i nin "yenilikçilik düzeyi"nin ise düşük olduğunu da düşünürsek üretici profili ortaya çıkıyor!

Türkiye’de en fazla fındık alanı sırasıyla; Ordu, Giresun ve Samsun’da var. Devamında ise; Sakarya, Trabzon, Düzce gibi iller geliyor.

Burada ilginç bir konu var; fındık üretim alanları ile illerdeki üretim arasında doğrusal bir orantı yok!

Bunun nedenini; iklim, bakım ve periyodisite (bir yıl az bir yıl fazla ürün) den dolayı verimde dalgalanmalara olarak sayabiliriz.

Bunu bazı yıllarda hem dekara verim hem de üretim miktarı olarak Sakarya ilinin ilk sırada olmasından anlayabiliriz.

Sakarya ilindeki verim ve bağlı olarak üretimin fazla olma nedenlerini incelersek; yeni ve nizami bahçe tesis edilmesi, fındık dallarının ve köklerinin genç olması, mekanizasyonun yani fındık bakımının daha iyi olması ve toprak derinliği olarak sayabiliriz.

***

Fiyat oynamaları neden oluyor?

Birincisi fiyatı biz değil, fındığı sattığımız ihracatçı ülkelerin belirlemesi. Fiyatı oluşturan diğer bir konu ise verimde dalgalanma sonucu arz-talep dengesi ve alivre satışlar konusu.

Halk arasında “Fındık Borsası Hamburg’ta” diye bilinmeѕine rağmen, Hamburg’da fiziki anlamda bir Fındık Borsаsı veya binası yok! Gelişen teknolojі ve iletişim ile birliktе аlıcı ve satıcı arasında elektronik оrtamda fiyat belirlenmekte.

Fiyatta bir etken de aflatoksin konusu;

Aflatoksin sıkıntısı, Türkiye’nin başına ilk kez 1967 yılında Kanada’ya gönderilen 10 ton iç fındığın geri gönderilmesi ile ortaya çıkmış.

Devamında ise bazen gerçek bazen de rekoltenin yüksek olduğu yıllarda piyasayı dengede tutmak için yurtdışı alıcıların aleyhte kullandığı bir koz olarak ortaya çıkmış.

Yani borsayı elinde tutan yabancı alıcı; rekolte düşükse susuyor, rekolte yüksek ise aflatoksin dedikodusunu yayıyor. Doğal olarak bu da fiyata yansıyor.

Aflatoksin konusuna girmişken gerçek verilere ulaşmak için kalibrasyon veya farklı nedenler ile ithalat sonrası dönen fındıkların numunelerine bakmalıyız. Nihayetinde aflatoksinli olarak dış pazarlara gönderilen fındık ülke pazarını ve fiyatı direk etkilediğinden ilgililere gereken yaptırımlar uygulanmalı.

***

Gelelim rekolte konusuna!

Rekolteyi yıllarca 3 ayrı kurum kendi metod ve örnekleme alanlarına göre belirledi. Herkesin rekoltesi ayrı yani! Durum halen daha böyle.

O kadar ki özel şirketler bu değerlere inanmak yerine kendileri ekipler kurarak rekolte tahminleri bile yaptırdı. Bu durum da aynen devam ediyor.

Dönem dönem siyasete alet edildi ama kimse tam anlamı ile "arkadaş senin rekolte tahminin neden tutmadı" diye sormadı veya soruşturmadı!

Hal böyle olunca maniple edilebilen veya tutmayan rekolte sonucu, büyük ve yabancı alıcının pazarın kurallarını ve fiyatı belirlediği bir yapı oluştu.

Rekolte konusunda ne yapılmalı;

Öncelikle rekolte tahmini bağımsız kurul veya araştırmacılar ile tek elden devlet kontrolünde yapılmalı. Rekolte hasattan 1 hafta önce, Temmuzun 2. haftası açıklanmalı. Böylece fındıkta rekoltede en önemli etmen olan zararlanmalar son ana kadar gözlemlenebilir ve gerçeğe çok yakın bir tahmin yapılabilir.

Bu tahmin ise pazarın oluşmasında ve piyasanın düzenlenmesinde en büyük etmen olur.

***

Fiyatın ve rekolte tahminlerinin yarattığı sektörel deprem ise Ocak-Şubat aylarında yapılan alivre satışlar ve buna bağlı 2014'te meydana gelen büyük don olayından sonra fiyatın aşırı yükselişi fındık sektöründeki en büyük aktörün yabancıların eline geçmesine neden oldu.

Şimdilerde ise en büyük alıcı sektörün kurallarını belirler olmuş. Öyle ki fiyat oynamaları ve piyasayı dengede tutmak adına 2-3 yıl fındık bile depolar olmuş.

***

Fındık konusu çok uzun ama kısaca “peki neler yapmalıyız?” sorusunun cevabını arayalım;

Dekar başına verim diğer ülkelere göre çok düşük. Fındıkta kalite faktörü önde tutularak verim en az 2 katına çıkarılmalı.

Bahçeler ve buna bağlı fındık ocakları gençleştirilmeli, hatta gençleştirme için destekleme verilmeli.

2014 yılından itibaren fındık fiyatları yükseliş gösterdi. Bu durum kısa ve orta vadede çok avantajlı gibi görülse de bu fiyat politikası uzun vadede Türkiye için bazı tehditler ve riskler içerdiği görülmeli.

Örneğin; Azerbaycan ve Gürcistan’daki üretim artışı önümüzdeki yıllarda ülkemizin fındık ihracatını olumsuz etkileyebilir. Nihayetinde fındık fiyatlarının yüksek olması ve bu gibi ülkelerde üretim maliyetlerinin düşük olması nedeniyle fındık üretimi yaygınlaşmakta!

Rekolte tahmini tek kurum tarafından yapılıp ve hasattan 1 hafta öncesine kadar saha tahmin değerleri son ana kadar toplanmalı ve ilk rekolte tahmini 15 Temmuzdan önce kesinlikle açıklanmamalı.

Fındık üreticisinin yaş ortalamasını gençleştirmeye yönelik sosyal ve kültürel önlemler alınmalı.

Lisanslı depoculuk konusu sektörde desteklenmeli, önceki yıllarda denenen modellerin neden işletilemediği iyice araştırılmalı. Giresun'da uygulanan AB IPA Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı çerçevesindeki "Giresun Fındık Lisanslı Deposu ve Spot Borsa Kurulması Projesi" dikkatle takip edilmeli, piyasaya olan etkileri ve işletme deneyimleri gözlemlenmeli. Gerekirse diğer bölgelere model olması sağlanmalı.

Kalın sağlıcakla…

NELER SÖYLENDİ?
@
Hüseyin Kurt

Hüseyin Kurt

DİĞER YAZILARI BEĞENİ PEŞİNDE KOŞANLAR 04-10-2019 09:45 BU YEREL SEÇİMLER FARKLI OLACAK 08-01-2019 14:23 DARBE TATBİKATLARI ve YAKIN GELECEK 30-03-2017 11:47 DOST-DÜŞMAN KAVRAMI DEĞİŞİYOR MU? 18-03-2017 10:02 NAZİ KAFALILAR ve HİTLER ALMANYASI 13-03-2017 15:13 FASİŞT HOLLANDA! 13-03-2017 10:15 BU NE KEPAZELİK; ALAYIMIZI DİNLEMİŞLER 11-03-2017 15:07 SOSYAL TEMBELLİK ve –MIŞ GİBİ YAPANLAR… 07-03-2017 12:57 DAVRANIŞ BATAĞINDA TOPLUMSAL ÇÖKÜŞ ve ŞEHRİ PLANLAYANLAR 06-03-2017 10:28 SAMSUN’UN ŞİDDET HALLERİ 02-02-2017 11:11 REFERANDUM ve LAİKLİK 01-02-2017 10:39 DÜNYA’NIN OYLAMALARI 31-01-2017 12:08 MEMLEKETİN OYLAMALARI 27-01-2017 15:23 SAĞLIKLI DÜŞÜN, SAĞLIKLI KARAR VER 25-01-2017 10:24 SİHİRLİ RAKAM 330 18-01-2017 16:18 UMUT ETMEK HARAM MI? 31-12-2016 10:20 ÜLKE SAVAŞTA DESEK ABARTMIŞ OLUR MUYUZ? 27-12-2016 10:39 ELÇİYE ZEVAL OLDU! YA MENFAATİ OLANLAR? 20-12-2016 14:36 MİLLİ SEFERBERLİĞE HAZIR MIYIZ? 15-12-2016 13:16 ABD YAKLAŞANI YAKMIŞ! 12-12-2016 16:02 KENDİSİNİ UYANIK SANAN BONCUKÇULAR… 12-12-2016 11:11 SAMSUN’DA BİR SAPLANTININ ANATOMİSİ!.. 07-12-2016 12:36 KİM DEMİŞ OLMAZ DİYE 21-11-2016 13:48 FINDIKTA OYNANAN OYUNLAR 19-11-2016 11:51 SAMSUN’UN HAVAALANI İLE İMTİHANI 14-11-2016 09:48 KOVULDUN TRUMP EFENDİ… 10-11-2016 10:15 DAVETSİZ DARBE! 08-11-2016 13:33 UNESCO ve KIZILIRMAK DELTASI 10-10-2016 12:24 BYLOCK YOK EAGLE VERELİM 06-10-2016 16:46 YENİ KAPI RUHUNU RUHSUZLAŞTIRANLAR 05-10-2016 12:14 ABD ve YUNAN’IN SAMSUN’U BOMBALAMASI 03-10-2016 12:07 BUGÜN SAMSUN’DA SAMİMİYET SINAVI VAR 29-09-2016 13:23 ZİRVESİ SİYASET YAPIDA DAYAK YİNEN PAPAZ 27-09-2016 15:11 TOPLUMSAL ŞİZOFRENİNİN EŞİĞİNDEYİZ 23-09-2016 17:06 SURİYE BATAKLIĞINDA ÖSO 21-09-2016 14:09
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  • Süper LigOP
  • 1Trabzonspor2653
  • 2Başakşehir FK2653
  • 3Galatasaray2650
  • 4Sivasspor2649
  • 5Beşiktaş2644
  • 6Alanyaspor2643
  • 7Fenerbahçe2640
  • 8Göztepe2637
  • 9Gaziantep FK2632
  • 10Denizlispor2631
  • 11Antalyaspor2630
  • 12Gençlerbirliği2628
  • 13Kasımpaşa2626
  • 14Konyaspor2626
  • 15Yeni Malatyaspor2625
  • 16Çaykur Rizespor2625
  • 17MKE Ankaragücü2623
  • 18Kayserispor2622
HAVA DURUMU
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
ANKET OYLAMA TÜMÜ
GÜNÜN KARİKATÜRÜ
E-Bülten Kayıt
BİYOGRAFİ
RÖPORTAJLAR
ARŞİV ARAMA